Ռուբեն Զարյան` Պահակը

30-ական թվականների վերջերին և 40-ական թվականների սկզբներին գրական թանգարանն ուներ պահակ,որին բոլորը Մինաս բիձա էին ասում:Վանեցի էր:Լռակյաց էր,արդեն 60-ին մոտ,ինքն իր մեջ ամփոփված:Տխուր էր
Մինաս բիձան,դեմքին ժպիտ չտեսանք:Ծննդավայրի կարոտից հալումաշ էր լինում:Տեսել էր կոտորած ու գաղթ,
հարազատների կորուստ և չէր հասկանում,թե աշխարհն ինչու է հայի համար անարդար ստեղծված:Չգիտեր,թե ումն է մեղքը` թուրքինը,թե գերմանացունը,որ չբռնեց բարբարոսների ձեռքը,չկանգնեցրեց նրանց:Գուցե աստծունը,որ երկնքի բարձրությունից տեսնում է այդ բոլորն ու ձայն չի հանում,չի սաստում:Ապրում էր` սրտի մեջ կսկիծ ու մորմոք:Եվ չնայած սրտի տանջալի ապրումներին հույսը չէր կորցնում,համոզված,որ գալու է տուն դառնալու բախտավոր օրը:
Հիմա չեմ հիշում,թե ով,ասաց,թե ուրբաթ օրը Մինաս բիձու ծննդյան օրն է,եկեք փող հավաքենք ու մի լավ նվեր առնենք:Միտք արինք ու որոշեցինք մի զույգ կոշիկ առնել:Մինաս բիձու ոտքին հնամաշ կոշիկներ էին:Միտքը լավ էր,անշուշտ,բայց այն ժամանակ,պատերազմի ահեղ օրերին,կոշիկ առնելը դյուրին բան չէր:Ինչ երկարացնեմ,զանգ տվեցինք սրան-նրան վերջը մի զույգ կոշիկ առանք:Մինաս բիձան ուրախացավ,գոհ սրտով նայեց բոլորին:Հաջորդ օրը տեսանք,որ ոտքին դարձյալ հին կոշիկներն են:Մյուս օրն էլ:Եվ այդպես ամեն օր:Չհասկացանք:Հարցրինք` ինչու նոր կոշիկները չի հագնում:Նրա դեմքին ժպիտ երևաց,խորհրդավոր գաղտնիք ունեցող կամ երանելի մի միտք փայփայող մարդու ժպիտ էր դա:Պարզվեց,որ ուխտ է արել,որ նոր կոշիկները պահի և հագնի Վան մտնելիս:Զգացվեցինք:Պատմածս օրերից երևի երկու ամիս էլ չէր անցել,որ Մինաս բիձան վախճանվեց:

Read More

Ռուբինա Արեշյան

Ð³Û ÏÝáç Ï»ñå³ñÁ ë»ñݹ»-ë»ñáõݹ ù³ñá½í»É ¿ å³ñÏ»ßïáõÃÛ³Ý,ûç³ËÇÝ ³ÝÙݳóáñ¹ ÝíÇñí³ÍáõÃÛ³Ý,»ñ»Ë³Ý»ñÇÝ µ³ñáÛ³å»ë µ³ñÓñ ¹³ëïdzñ³Ï»Éáõ »Ýóï»ùëïáõÙ:¸³ ÇѳñÏ» ×Çßï ¿,¨ ¹ñ³ÝáõÙ ãÇ Ï³ñáÕ ÉÇÝ»É »ñÏáõ ϳñÍÇù:´³Ûó ÙÇ ï»ë³Ï Ñ³Û Ñ³ë³ñ³Ï³Ï³Ý-ù³Õ³ù³Ï³Ý ÙÇïùÁ ùÇã ¿ ³Ý¹ñ³¹³ñÓ»É,ϳ٠ãÇ áõ½»ó»É ³Ý¹ñ³¹³éÝ³É Ñ³Û Ï³Ý³Ýó Ñ»ñáë³Ï³Ý ëËñ³ÝùÝ»ñÇÝ ³½·³ÛÇÝ-³½³ï³·ñ³Ï³Ý ß³ñÅÙ³Ý Ù»ç:²Ûëáñ ÑáõÉÇëÇ 21Ý ¿ ¨ Éñ³ÝáõÙ ¿1905 Ãí³Ï³ÝÇÝ ÐÚ¸ ÏáÕÙÇó ϳ½Ù³Ï»ñåí³Í §§ÜÄáõÛ·Ç ·áñÍáÕáõÃÛáõݦ¦ ͳÍϳÝáõÝáí ѳÛïÝÇ êáõÉÃ³Ý Ð³ÙÇ¹Ç Ù³Ñ³÷áñÓÇ 109-ñ¹ ï³ñÇÝ:
׳ϳﳷñÇ µ»ñáõÙáí §§¸Åá˳ÛÇÝ Ù»ù»Ý³Ý¦¦ ·áñÍÇ ¹ñ»ó ÙÇ Ñ³Û ûñÇáñ¹ êáýÇ ²ñ»ßÛ³ÝÁ,áñÁ ³í»ÉÇ ß³ï å³ïÙáõÃÛ³ÝÁ ѳÛïÝÇ ¿,áñå»ë §§èáõµÇݳ¦¦:ÐÚ¸ ÑÇÙݳ¹Çñ ø.ØÇù³Û»ÉÛ³ÝÇ Ñá·»½³í³ÏÁ ÍÝí»É ¿ñ 1881 Ãí³Ï³ÝÇÝ ÂÇýÉÇëáõÙ` ϳÉí³Í³ïÇñáç ÁÝï³ÝÇùáõÙ:ØÇÝ㨠17 ï³ñ»Ï³Ý ÝáõÛÝÇëÏ Ñ³Û»ñ»Ý Ëáë»É ã·Çï»ñ:ê³Ï³ÛÝ ´³ùíáõ٠ѳÛïÝí»Éáí Ñ³Û Ñ»Õ³÷áË³Ï³Ý ßñç³ÝÝ»ñáõÙ ³Ý¹³Ù³·ñíáõÙ ¿ ÐÚ¸-ÇÝ` ³ÝÙݳóáñ¹ ÝíÇñí»Éáí Ãáõñù³Ñ³Û ѻճ÷áËáõÃÛ³Ý ·³Õ³÷³ñÇÝ:Æñ µ³ñÓñ ³Ýѳï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ßÝáñÑÇí(ѳٳñÓ³ÏáõÃÛáõÝ,Ñݳñ³ÙïáõÃÛáõÝ,·³Õïݳå³ÑáõÃÛáõÝ) Áݹ·ñÏíáõÙ ¿ ³ÛÝ ËÙµáõÙ,áñÁ å»ïù ¿ ø.ØÇù³Û»ÉÛ³ÝÇ ·É˳íáñáõÃÛ³Ùµ Ó»éݳñÏ»ñ ÐÚ¸ 3-ñ¹ ѳٳ·áõÙ³ñÇ áñáßáõÙÁ` §§êå³Ý»É Ù»Í Ù³ñ¹³ëå³ÝÇÝ` ²µ¹áõÉ Ð³ÙǹÇݦ¦:øñ.ØÇù³Û»ÉÛ³ÝÁ ¨ èáõµÇݳ ²ñ»ßÛ³ÝÁ Ï»ÕÍ ³ÝÓݳ·ñ»ñáí ³ÝóÝáõÙ »Ý äáÉÇë,¨ ëÏëáõ٠ݳ˳å³ïñ³ëïí»É ³Û¹ ³Ýݳ˳¹»å Ó»éݳñÏÇÝ,:Üñ³Ýù Ý»ñϳ۳ÝáõÙ »Ý áñå»ë ٻͳѳñáõëï Ññ»³Ý»ñ áõ Ùáõïù ·áñÍáõÙ ºÉïÁ½ Ù½ÏÇÃ` ê³Ùáõ»É ü³ÛÝ ¨ èáõµÇݳ ü³ÛÝ ³ÝáõÝÝ»ñáí:γï³ñíáõÙ »Ý í»ñçÇÝ Ý³Ë³å³ïñ³ëïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ øñÇëï³÷áñÁ ÝéݳÏÝ»ñÁ í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ÷áñÓ³ñÏ»Éáõ ѳٳñ ³ÝóÝáõÙ ¿ ´áõÉÕ³ñdz ¨ ìÇïáß É»é³Ý ɳÝçÇÝ Ï³Û³ó³Í ÷áñÓ³ñÏÙ³Ý Å³Ù³Ý³Ï ¹Åµ³Ëï³µ³ñ ½áÑíáõÙ ¿` åáÉë»óÇ Ñ»Õ³÷áË³Ï³Ý ìé³Ùß³åáõÑ ø»Ý¹»ñÛ³ÝÇ Ñ»ï ÙdzëÇÝ:²é³çÝáñ¹Ç Ù³ÑÁ ͳÝñ ѳñí³Í ¿ñ ¨ ÙÇ å³Ñ ÝáõÛÝÇëÏ ·áñÍáÕáõÃÛáõÝÁ ã»ÕÛ³É Ñ³Ûï³ñ³ñ»Éáõ ÙÇïù ¿ ÑÕ³ÝáõÙ,ë³Ï³ÛÝ èáõµÇÝ³Ý åݹáõÙ ¿,áã ãå»ïù ¿ ³ÛÝ ã»ÕÛ³É Ñ³Ù³ñíÇ:ػͳ·áõÛÝ ¹Åí³ñáõÃÛáõÝÝ»ñáí ÙÇ Ã³ÝϳñÅ»ù ϳéù ¿ µ»ñíáõÙ ìÇ»ÝݳÛÇó,áñÇ Ù»ç ï»Õ³¹ñíáõÙ ¿ ųٳóáõÛóáí ³ß˳ïáÕ §§¸Åá˳ÛÇÝ Ø»ù»Ý³Ý¦¦:ºÉïÁ½áõÙ ³Ù»Ý áõñµ³Ã ³ÕáÃáõÙ ¿ñ êáõÉóÝÁ` úëÙ³ÝÛ³Ý Î³ÛëñáõÃÛ³Ý í»ñݳ˳íÇ Ñ»ï ÙdzëÇÝ:¶áñÍáÕáõÃÛ³Ý Ý³ËûñÛ³ÏÇÝ ï³ñ³Ï³ñÍáõÃÛáõÝ ¿ ³é³ç³Ýáõ٠ϳ½Ù³Ï»ñåÇãÝ»ñÇ ÙÇç¨,û áí å»ïù ¿ ÉÇÝÇ ³ÝÙÇç³Ï³Ý íñÇųéáõÝ,áñÁ å»ïù ¿ ·áñÍÇ ¹ÝÇ ³Ï³ÝÁ:²Ù»ÝùÁ ó³ÝϳÝáõÙ ¿ñ ÇÝùÁ ·áñÍÇ ¹Ý»É §§¸ÅáÕùÇ Ù»ù»Ý³Ý¦¦ ¨ ÉÇÝ»É Çñ³¹³ñÓáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ïǽ³Ï»ïáõÙ:ì»ñç³å»ë áñáßáõÙ »Ý íÇ׳ϳѳÝáõÃÛáõÝ ³ÝóϳóÝ»É:
ìÇ׳ÏÝ ÁÝÏ³í ²ñ³ÙÇÝ(Ù³ëݳÏÇó-ËÙµ.) èáõµÇÝ³Ý Ñáõ½í»ó,×ã³ó,áõß³·Ý³ó »Õ³í, ²ñ³ÙÁ ѳٳӳÛÝí»ó ÏñÏÝ»É íÇ׳ϳѳÝáõÃÛáõÝÁ,ÝáñÇó íÇ׳ÏÁ ²ñ³ÙÇÝ ÁÝÏ³í ¨ èáõµÇݳÛÇ µ³½Ù³ÃÇí Ëݹñ³Ýù-å³Ñ³ÝçÝ»ñÇó Ñ»ïá ²ñ³ÙÁ ½Çç»ó:
1905 Ãí³Ï³ÝÇ ÑáõÉÇëÇ 21Ý ¿ñ:²Ù»Ý ÇÝã ѳßí³ñÏí³Í ¿ñ í³ÛñÏÛ³Ý ³é í³ÛñÏÛ³Ý:ä³ÛÃÛáõÝÁ ï»ÕÇ ¿ áõÝ»ÝáõÙ Ù½ÏÇÃÇ Ùáï:²ÙµáÕç äáÉÇëÁ óÝóíáõÙ ¿ å³ÛÃÛáõÝÇ Ó³ÛÝÇó:ä³ÛÃÛáõÝÇó ½áÑíáõÙ »Ý ³í»ÉÇ ù³Ý 40 µ³ñÓñ³ëïÇ×³Ý å³ßïáÝ۳ݻñ,20 ϳéù Ëáñï³ÏíáõÙ ¿,ë³Ï³ÛÝ êáõÉóÝÁ ѳå³ÕáõÙ ¿ å³ÛÃÛáõÝÇ å³ÑÇÝ` ½ñáõÛóÇ µéÝí»Éáí Þ»ÛË àõÉ-ÆëɳÙÇ Ñ»ï ¨ áõß ¹áõñë ·³Éáí Ù½ÏÇÃÇó:êáõÉóÝÁ Ññ³ßùáí áÕç ¿ ÙÝáõÙ:ú·ïí»Éáí ˳éݳß÷áÃÇó èáõµÇÝ³Ý ¨ Çñ ½ÇݳÏÇóÝ»ñÁ ϳñáÕ³ÝáõÙ »Ý ÷³Ëã»É:¶»ñÙ³Ý³Ï³Ý §§üñ³ÝÏýáõñï»ñ ò³ÛïáõÝ·¦¦-Á ÑáõÉÇëÇ 22-Ç Çñ ѳٳñáõÙ ·ñ»ó §§ºÃ» íñÇųéáõÝ Ï»ë í³ÛñÏÛ³Ý ³í»ÉÇ áõß ·áñÍÇ ¹Ý»ñ ³Ï³ÝÁ,³å³ êáõÉóÝÝ ¿É Çñ ÁÝï³ÝÇùÝ ¿É,å³É³ï³Ï³ÝÝ»ñÇ Ù»Í Ù³ëÝ ¿É ³Ýßáõßï ϽáÑí»ÇÝ:ä³ÛÃÛáõÝÇó ³é³ç³ó³Í ÷áßáõ ³ÙåÁ ÷³Ï»É ¿ñ äáÉÇëÇ ³ÙµáÕç »ñÏÇÝùÁ...:¦¦:
èáõµÇÝ³Ý ³ÝѳçáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇó ÑÛáõÍí³Í ³ÝóÝáõÙ ¿ ºíñáå³ áõ ëÏëáõÙ µáõÅí»É:1909-ÇÝ ÎáíϳëáõÙ Ó»ñµ³Ï³ÉíáõÙ »Ý Ñ³Û ù³Õ³ù³Ï³Ý ·áñÍÇãÝ»ñ ¨ Ùï³íáñ³Ï³ÝÝ»ñ Ð.úѳÝç³ÝÛ³ÝÁ,²í.²Ñ³ñáÝÛ³ÝÁ,ÐáíÑ.ÂáõÙ³ÝÛ³ÝÁ ¨ áõñÇßÝ»ñ:èáõµÇÝ³Ý ÇٳݳÉáí Ïáõë³Ïó³Ï³Ý ÁÝÏ»ñÝ»ñÇ ï³Å³Ý³ÏñáõÃÛ³Ý »ÝóñÏí»Éáõ Ù³ëÇÝ ³ÝóÝáõÙ ¿ ÎáíÏ³ë ·áï»åݹ»Éáõ Çñ ѻճ÷áË³Ï³Ý ÁÝÏ»ñÝ»ñÇÝ:ܳ ѳëÝáõÙ ¿ ÙÇÝ㨠êǵÇñ Ð.úѳÝç³ÝÛ³ÝÇ Ñ»ï¨Çó` Ýñ³ Ñ»ï Ïñ»Éáí ³ùëáñÇ ï³é³å³ÝùÝ»ñÁ ¨ ³ÙáõëݳݳÉáí Ýñ³ Ñ»ï...
1917Ã-ÇÝ í»ñ³¹³éݳÉáí ³ùëáñÇó ì³ÝáõÙ µáõÅùáõÛñ ¿ñ ³ß˳ïáõÙ û·Ý»Éáí µÅÇßÏ ³ÙáõëÝáõÝ` Ð.úѳÝç³ÝÛ³ÝÇÝ,áñÁ ѻﳷ³ÛáõÙ ¹³ñÓ³í ѳ۳ëï³ÝÇ ³é³çÇÝ Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý í³ñã³å»ïÁ:
ÎÛ³ÝùÇ í»ñçÇÝ ï³ñÇÝ»ñÁ ³ÝóϳóÝáõÙ ¿ γݳ¹³ÛáõÙ ³åñ»Éáí 91 ï³ñÇ:

Հ.Գ- Ուշագրավ է,որ մահափորձից անմիջապես հետո թուրք բանաստեղծ Թևֆրիկ Ֆիքրեթը գրեց իր << Հապաղման մի ակնթարթ>> բանաստեղծությունը,որը վերաբերվում էր մահափորձին,և որում գովաբանվում էր այդ հերոսական արարքը:


Ով փառապանծ որսորդ թակարդ իզուր լարեցիր
Պայթեցրիր,բայց,ափսոս-ափսոս,որ չգետնեցիր
Ցնծելով դարեր ի վեր`խեղված կենսաձևը ամենախոր
Քնից արթնացրիր ազգերին`վախի մեջ ապրող:

Սպանդի չափ արնառատ գործը այս վեհ
Դարերով տենչած խաղաղություն կընծայեր երկրին...
Սակայն պատահական մի հանդիպում...
Ա'Խ այդ ուժեղների օգնականը...
Խեղճերի,թույլերի հավերժ թշնամին
Միանգամից կործանեց հարյուրների երազը...

Եվ միանգամից հանգցրեց այդ երջանիկ հույսի շողը...

Հեյ փառապանծ պայթյուն
Հեյ վրիժառու ծուխ
Ո±վ ես, ի±նչ ես,ո±վ է քեզ...Քեզ ուղեկցող հազար հայացք կա
Անտեսանելի բռունցք հիշեցնող...
Քո տիրող ձայնի ցասումից`
Ազատության իրավունքի զգացումն է արթնանում

Հեյ փառապանծ պայթյուն
Հեյ վրիժառու ծուխ


                                                                                Թևֆիկ Ֆիքրեթ
Բանաստեղծության մշակումը` Աշոտ Թադրևոսյանի...
Նկարում Ռուբինան աջից է,մեջտեղում Քր.Միքայելյանը ,իսկ ձախ կողմում Ռուբինայի քույրն է:
         

Read More

Հայ Մեծեր` Սիլվա Կապուտիկյան

Read More

Վլադիմիր Վիսոցկի` "Ենգիբարովի Հանդիսատեսներից"

Ծաղրածուն գող էր. և ամեն անգամ

Տխուր պահեր էր միայն գողանում.

Իր պիտույքները` գրիմ թե կեղծամ,

Ծաղրածուների ուրիշ նվիրում:

Ընդմիջումների լուսավոր պահին

Աննկատ, հանգիստ ու թեթևասահ

Հայտնվում էր նա հանդիսատեսին`

Երբեմն գլխին հիմար մի թասակ:

Երես է տվել ամեն ձեռնածու

Մեր ծիծաղատենչ փողոտ դիտողին,

Գոռում է ահա. «Սա ի՞նչ ծաղրածու,

Էլ ի՜նչ ծաղրածու` անծիծաղելի»;

Մենք էլ փնթփնթում, նետում ենք հատ-հատ.

«Թե դուրս ես եկել, դե ծիծաղեցրու»,

Իսկ նա մեր հոգուց այնպես աննկատ

Հենց այդ նույն պահին թախիծ է կորզում:

Կասկածում ենք դեռ, թե մեր այս դարում

Կրկես ունենանք համաշխարհային,

Սակայն ծաղրածուն այսքան դառնարյուն,

Այսքան անկենդան ու մռա՞յլ լինի...

Իսկ նա, որ կարծես չքվել էր, կրկին

Հայտնվել է ու ձեռքերով սահուն

Պիջակներ հագած մեր հոգու ներքին

Գրպաններից է թախիծ գողանում:

Read More

Հայ Մեծեր` Մարտիրոս Սարյան

Read More

Հայ Մեծեր` Վիլյամ Սարոյան մաս 3

1. Ես հայերեն չեմ գրում, բայց աշխարհին նայում եմ հայերեն։

2. Ափսոս, որ չեն հորինել այնպիսի մի մրցանակ այն գրողների համար, ովքեր կարողանում են խուսափել աշխարհին ևս մեկ անպետք գիրք նվիրելու գայթակղությունից:

3. Հայերենը հայուն խորհուրդն է:

4. Երբեմն ես մտածում եմ, որ հարուստ մարդիկ պատկանում են բոլորովին մեկ այլ ազգության, անկախ այն բանից, թե ինչ ազգություն ունի նրանցից յուրաքանչյուրը։

5. Ինչքան շատ ենք սպասում, այնքան ավելի քիչ բան պիտի ակնկալենք:

6. Յուրաքանչյուրը, ով երբևէ ճաշակել է տխրությունը, չունի տարիք:

7. Սերն անմահ է և անմահություն է տալիս այն ամենին, ինչ մեզ շրջապատում է: Իսկ ատելությունը րոպե առ րոպե մահանում է:

8. Ամենուր բարին փնտրիր, իսկ գտնելով` ի ցույց դիր աշխարհին, և թող նա ազատ և հպարտ լինի:

9. Հայոց լեզվի ուսուցումը հավատքի հարց է:

10. Հիմարը, ով հաճույք է փնտրում ամեն պահի, արդյունքում հայտնաբերում է, որ յուրաքանչյուր ժամ իրեն միայն հուսահատություն և դատարկություն է բերում:

11. Տարօրինակ է, բայց հայրենիքդ սկսում ես իսկապես սիրել միայն այն ժամանակ, երբ նա դժվարության մեջ է, մնացած ժամանակ ընդունում ես այն սովորականի պես, այնպես ինչպես ծնողներիդ:

12. Յուրաքանչյուր երեխա ուզում է մեծերի մեջ մանկական ինչ-որ բան գտնել: Եվ, եթե արդեն գտնի դա ինչ-որ մեկի մեջ` կսիրի այդ մարդուն բոլորից առավել:

13. Միայն հիմարներն են ձգտում կատարելության, որը ոչ այլ ինչ է, քան մահը:

14. Աղոթքը դա օվկիանոս է, որը դառնում է ավելի ընդարձակ, ինչքան ավելի հեռու ես լողում նրա մեջ:

15. Առաջ ես մտածում էի, որ մարդն այլևս չի լացում, երբ մեծանում է, բայց պարզվեց, որ հենց այդ ժամանակ է նա սկսում լացել` հասկանալով, թե ինչ է կատարվում աշխարհում:

16. Ամեն ճիշտ բան անմահ է։

Read More

Հայ Հանճարներ` Կարպ Խաչվանքյան

Վայ այն թատրոնին, որ չունի դերասան: Դերասանի համար պիտի գան թատրոն, տոմսարկղի մոտ պետք է հարցնեն` այսինչը խաղու՞մ է:
Ասում են` վատ հանդիսատես ունենք: Ըստ իս` վատ հանդիսատես չի լինում, լինում է վատ դերասան, վատ ներկայացում: Իտալիայում վատ երգիչների համերգի ժամանակ հանդիսատեսը աղմկում է և նեխած պոմիդորներ նետում բեմ: Դա վատ հանդիսատես չէ, այլ հանդիսատես, որ կարողանում է գնահատել իսկական արվեստը: Նույն հանդիսատեսը ծափեր ու ծաղիկներ է շռայլում լավ երգչին:

Read More

Հայ Հանճարներ` Տիգրան Մեծ

Տիգրանը հայոց թագավորներից ամենահզորն էր, ամենախոհեմը և ամենաքաջը։ Նա պարսից Կյուրոս Մեծ թագավորի աջակիցն էր մարաց իշխանությունը տապալելիս։ Նա հնազանդեցնում ու նվաճում է հույներին, ընդարձակում Հայոց աշխարհի սահմանները։
Իր բացառիկ արիությամբ ու քաջությամբ նա բարձրացնում է հայոց ազգի հարգն ու պատիվը, և հայոց ազգը, որ մինչև այդ օտարների լծի տակ էր հեծում, դարձնում է օտարների վրա գերիշխող ու հարկապահանջ։ Նա լիացնում է Հայոց աշխարհը ոսկով ու արծաթով, թանկարժեք քարերով, շքեղ ու գունագեղ զգեստներով։ Նրա օրոք հայոց հետևակ մարտիկները դառնում են ձիավորներ, պարսավորները՝ դիպուկ աղեղնավորներ, մահակավորները զինավառվում են սուսերներով ու տեգավոր նիզակներով, անզրահ մարտիկները վահանավորվում են ու զրահավորվում։ Եվ երբ բոլոր այդ զորատեսակները ի մի էին հավաքվում, ապա նրանց շքեղ զինավառության, շողշողուն զենք ու զրահի գեթ փայլը բավական էր թշնամուն ընդմիշտ վանելու և հալածելու համար։
Նա խաղաղություն, շենություն, լիություն բերեց Հայոց աշխարհին։
Տիգրանը խարտյաշ, գանգրահեր տղամարդ էր՝ գունեղ երեսով, մեղմահայաց, թիկնեղ ու վայելչակազմ, ուտել-խմելու մեջ պարկեշտ էր ու չափավոր, խրախճանքների մեջ՝ օրինավոր, վարքուբարքով՝ ժուժկալ։
Իբրև թագավոր՝ արդարամիտ էր, արդարադատ, հավասարակշռված, ոչ լավագույններին էր նախանձում, ոչ էլ նվաստներին արհամարհում, միշտ ձգտում էր բոլորի վրա տարածել իր խնամքն ու հովանավորությունը։
                       
                                    ՄՈՎՍԵՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ` <<ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ>>

Read More

Հայ Հանճարներ` Անրի Վերնոյ` Մայրիկ

Մայրիկը մեռնում էր…այնպես ինչպես ապրել էր՝ զուսպ, առանց որևէ մեկին նեղություն տալու, սպիտակ սավանների մեջ պառկած, հեզիկ, մաքուր, խաղաղ, մեն-մենակ մահվան դեմ, քանի որ հիմա գիտեմ, որ մարդը մեռնում է մենակ:
Որևէ ցանկություն չունեմ բացատրելու, թե ինձ չի մխիթարում Մայրիկիս ութսունյոթ տարեկան լինելու հանգամանքը. նա շուտով հեռանալու է ինձնից և հարազատներին նվիրված տաքուկ ու հավատարիմ սիրո ութսունյոթ տարիները պետք է վերջանային մի քանի վայրկյանում, ահա թե ինչն էր կարևորը:

 Արդեն գիտեմ, որ այլևս ոչ ոք ինձ չի զգուշացնելու գիշերային զովից, ոչ ոք այլևս ինձ չի մեկնելու  այն չնչին բրդյա հագուստեղենը, որ այնքան բարկացնում էր ինձ… Եվ ահա խղճի խայթ եմ զգում նրա չափազանց անհանգստության դեմ իմ բարկության համար:

Որոշ կանայք հանգվելու արվեստն ընտրում են թերությունները կոծկելու համար: Ոմանք էլ այդ արվեստն օգտագործում են այնպես, որ հնարավոր լինի գուշակել իրենց բարեմասնությունները:

Ժամանակի հոսքի մեջ պարզ տեսնում եմ, որ բոլոր այս տարիներին, երբ մենք այդքան սիրել ենք իրար, ԵՐԲԵՔ ՉԵՆՔ ԱՍԵԼ, ԹԵ ՍԻՐՈՒՄ ԵՆՔ: Ընդհանուր խոհեմությամբ վախենում էինք հատուկ ընդգծել բացահայտ, շարունակական, անառարկելի ճշմարտությունը, և բառերի միջամտությունն ավելորդ էր թվում:
Իրար սիրում էինք ի ծնե:
Իսկ մնացյալը դառնում էր ավելորդ ենթավերնագիր…

 Մանկություն՝ մեծանալու անհագ ցանկությամբ, պատանեկություն՝ աճող ձգտումներով, որոնք կեղեքում ենք քեզ ու մի երեկո առաջնորդում սիրելիներիդ հոգեվարքին, որոնց ծերանալը չես նկատել, ՄԻՆՉԴԵՌ ՆՐԱՆՑ ԱՄԵՆ ՄԻ ՍՊԻՏԱԿԱԾ ՄԱԶԸ ԿԱՆԽԱԳՈՒՇԱԿՈՒՄ Է ՄԻ ԳԱՐՈՒՆՔԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆ:

 Երբ մարդ վարժվում է աղմուկին, լինում են լռություններ, որ արթնացնում են նրան:

 Այսօր ես ամաչում եմ այնօրվա իմ ամաչելու համար:

 Քնաբեր այդ խաղալիքների փոխարեն, որ հորինել են մեծերը փոքրիկների համար, ես գերադասում էի իմ սուրբ ժամապահների դեմքերը: Մայրիկ, Աննա և Գայանե: Սիրո երորդություն, իմ երեք մայրերը, երեքն էլ շաղախված միևնույն սիրուց, իրենց անկողիններում նստած, անքուն, համբերությամբ սպասում էին մինչև իմ քունը տանի: Աստիճանաբար այդ պատկերի ուրվագծերը մեղմացան, հետո անհետացան անուշ մի փափկության մեջ: Ես քնում էի …

Զարմանալի բան է հիշողությունը. Տարիներ շարունակ գործում է ուղեղի խորքում և պահպանում է այն, ինչ հաճելի է իրեն:

 «Թող բոլորը քաջ գիտենան, որ ազգերը չեն մեռնում»- Բենեդիկտոս 15-րդը այս կոչով դիմում էր նրանց, ովքեր սրի սայրով որոշել էին մի ամբողջ ժողովրդի ճակատագիր:

 Եթե իրար հետ խաղացող երեխաների ճիչերը, ծիծաղն ու զվարթությունը ջնջում է նրանց խաղի կանոնների խենթությունը, ապա մեն-մենակ խաղացող երեխայի մեջ որոշ տխրություն կա, և այն խենթությունները, որով նա զվարճանում է, ավելի են աչքի ընկնում:

 Հարաբերությունն Աստծո հետ յուրաքանչյուր մարդու անձնական գործն է:

 Այդ մանկական հոգեկան խռովքիս մեջ զգում էի, որ ուղեղումս ինչ-որ փոսիկ լցվում էր ատելությամբ: Ես ընդհուպ Ալեքսանդրի դեմքին մոտեցրի դեմքս: ԿԱՆ ԶԱՅՐՈՒՅԹՈՎ ԼԻ ՁԱՅՆԵՐ, ԹԵև ՀԱԶԻՎ ԼՍԵԼԻ, ՈՐՈՆՔ ԱՎԵԼԻ ՇԱՏ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՏԱՂՈՒԹՅՈՒՆ ԵՆ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄ, ՔԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ԲՈԼՈՐ ՈՌՆՈՑՆԵՐԸ ՄԻԱՍԻՆ:

 Մարդը մեռնում է մենակ…

Մեծ վշտերի ժամանակ երբեմն մի քիչ դերասանություն ենք անում: Ինչ-որ բառեր ենք ասում ինքներս մեզ, բառերը դառնում են բովանդակություն, և մենք ակատես ենք լինում մեր ներքին, փոքրիկ թատրոնին, հետո դժբախտությունը օգնության է գալիս, արցունքները հոսում են, պարփակվում ենք այդ վշտի մեջ, մեծացնում և տարվում նրանով…

 Երբ կայծակը շատ մոտիկից է խփում, զարմանում ես, որ ողջ ես մնացել:

 Լեզուներն իրենց գեղեցկությունը պահպանում են միմիայն չթարգմանված վիճակում:

 Միայն հանճարին է վերագրված ունենալու վերանայված ու սրբագրված մանկություն:

 Անմիջական գործողությունների ժամանակ լավ դաստիարակությունը կամ ազնվությունը ոչ մի դեր չունի: Այստեղ հրամայողը սիրտն է, միմիայն սիրտը:

 Հարատև սերը ընդունելն այնքան հաճելի է, իսկ կրելը` ծանր:

 Կան վստահության անմեկնելի վայրկյաններ` չգիտակցված, չտրամաբանված, երբ կարող ես նայվածքի մեջ կարդալ վստահություն, անկեղծություն ու հավատարմություն:

 Հեշտ է խաբել հույս որոնող արարածներին:

 Եթե շարժումը բնազդական է, բնական ու պարզ, վեր է հանում ներշնչված մի հոգի, որ շտապում է բացահայտելիրեն: Ցուցադրական շարծուձևը, ըստ պայմանական ծեսի, վերածվում է նշանակված ժամին կատարվող սրբազան մարմնամարզության:

 Միշտ էլ մի տեղ լինում էփրկության խարիսխ:

 Կան զայրույթով լի ձայներ, թեև հազիվ լսելի, որոնք ավելի շատ ներքին կատաղություն են բացահայտում, քան աշխարհի բոլոր ոռնոցները միասին:

 Իսկական երանգը նվազ հստակ է, նվազ մնայուն, նվազ ճչան և ավելի նուրբ:

 Ամուսնանալով կնոջ հետ, տղամարդը կարծես որոշ չափով ամուսնանում էր նաև նրա ընտանիքի հետ:

Read More

Հայ Հանճարներ` Հովհաննես Շիրազ մաս 2

Մանուշակներ ոտքերիս ու շուշաններ ձեռքերիս,
Ու վարդերը այտերիս, ու գարունը կրծքիս տակ,
Ու երկինքը հոգուս մեջ, ու արևը աչքերիս,
Ու աղբյուրները լեզվիս՝ սարից իջա ես քաղաք,
Ու քայլեցի խայտալով ու շաղ տալով մայթերին
Մանուշակներ ու վարդեր ու շուշաններ ձյունաթույր,
Ու մարդիկ ինձ տեսնելով՝ իրենց հոգնած աչքերին
Տեսան ուրիշ մի աշխարհ, գարուն տեսան նորաբույր,
- Ի՜նչ թարմություն,- ասացին,- ի՜նչ թարմություն,- ու բացին
Լուսամուտներն իմ առջև, ու ես իմ սիրտը բացել՝
Անցնում էի երգելով ու շաղ տալով մայթերին
Մանուշակներ ու վարդեր ու հասմիկներ հոգեթով,
Կարծես մի ողջ բնություն մի պատանի էր դարձել,
Քաղաք իջել լեռներից, կանցներ զմրուխտ հեքիաթով՝
Երկրեերկիր շաղ տալով կակաչներն իր ձեռքերի՝
Մեր երգերի լուսաբացն ու գարունը լեռների:

Read More

Հայ Հանճարներ` Վահան Տերյան մաս 2` նվիրված Նվարդ Թումանյանին

Տեսնու՞մ ես որքան ,որքան արագ
Անցնում է բոլորն ու դառնում հուշ.
Այժմ ո՞վ է արդյոք գրկում զգույշ
Իրանըդ այնքա՜ն,այնքա՜ն բարակ:
Եվ ո՞վ է ,ո՞վ է լսում անուշ
Խոսքերըդ սիրո և սևորակ 
Հուրերիդ խառնում մի նոր կրակ,
Արբած ջեռ փայլով աչքերիդ նուշ....

Ես ձմռան օրով տեսա գարուն
Ու մայիսից վառ տեսա հունվար.
Եվ ի՞նչ մնաց ինձ այն լուսավառ 
Օրերից.... Հուշերգ մի ոլորուն
Եվ այս կարոտը,կարոտն անզոր,
Որ դառն երգում է գիշեր ու զոր...
                                   

Սրտիս հուշերը բարի են դեռ,
Եվ քո անվամբ է,անուշ Նվարդ,
Որ մայիսին այս դառն ու անվարդ
Սրտիս հուշերը բարի են դեռ:
Թեև իջնում է հոգուս ըստվերը
Եվ չեմ սպասում գալիք ից վարդ,
Սրտիս հուշերը բարի են դեռ
Քնքուշ անվամբ քո,անուշ Նվարդ:

                      
 Պիտի մնա միշտ ժպտուն ու վառ
Գարնան Թիֆլիսն իմ հեռու սրտում,
Որքան էլ գալիքն իջնի տրտում-
Պիտի մնա միշտ ժպտուն ու վառ.
Որքան էլ սրտիս տիրե խավար,
Որպես նայվածիդ  հուրը ցայտուն,
Պիտի մնա միշտ ժպտուն ու վառ
Գարնան Թիֆլիսն իմ հեռու սրտում:

                       
Հիմա բացվում են այստեղ վարդեր
Ու վարդերի մեջ դու,հրե վարդ,
Չենք հանդիպի մենք արդեն,Նվարդ,
Թեև բացվում են նորից վարդեր:
Օ,եղիր խնդուն,որպես թիթեռ,
Ու թող հրահրի հուրըդ կախարդ.
Հիմա բացվում են այստեղ վարդեր
Եվ դու՝վարդերում վարդերի վարդ:

     
Նույնն է հասցեդ հնամյա,
Նույնն է՝օթելը՝«Պարիժ»
Բայց տրտմությունըս հիմա
Այլ է,կարոտըս՝ուրիշ:

Նույնն է խանութը դեմի,
Նույնն է ցուցանակը հիմար.
Նույն մեղմախոս Վեռլենի
Երգն ես կրկնում դու համառ:

Գուցե այստեղ գտներ իմ
Սիրտս շրջիկ ու մոլոր
Եվ խնդություն մի վերին,
Եվ ամոքում,և օրոր...

Բայց հեռանում եմ անկամ,
Ի՞նչն էվանում ինձ,ինչու
Մի՞տդ է,ինչպես մի անգամ
ինձ ասացիր դու «գնչու»...

Read More

Արմենուհի Տիգրանյան` Մենուհի

Աշխարհը մութ ու դժվար, սիրտը կարոտ ու ագահ,
Ուզում է լույս մի աշխարհ, սիրտը կարոտ ու ագահ,
Չի հասկանում, որ չկա, կարծես մանուկ լինի չար․
Գանգատվում է անդադար, սիրտը կարոտ ու ագահ,
Մի խոսք չկա, որ ասես, արտասվում ես ու լռում,
Ա՜խ, չի դառնում կարծր քար, սիրտը կարոտ ու ագահ։

Ո՞վ ես դու, որ ունես գուրգուրանք,
Ո՞վ ես դու, որ գիտես օրօրել։
Թէ դու կաս, դու միայն սփոփանք,
Սէր-յոյզեր ինձ կարող ես բերել։

Դու կ՛գաս, դու կ՛ասես ինձ նանիկ,
Որ անուշ ու մեղմուշ մրափեմ,
Մոռացուեմ երազով երջանիկ,
Չխոսամ, չյիշեմ, չարտասուեմ։

Մի թունավորիր տխուր անջատման
Լուռ վայրկեաններս
Թող անվերջ հոսեն անդարձ խենթության
Ջինջ արցունքներս:
Ինձ մի՛ անիծիր, թո՛ղ մնաս բարև
Թող լուռ հեռանամ.
Չէ՞  որ իմ սրտում էլ չկայ արև,
Թող քեզ մոռանամ:
Քեզ էլ չեմ սիրում, քեզ էլ չեմ սիրում
Տանջանքս է վկայ,
Տանջանքից բացի հիմա իմ սրտում
Էլ ոչինչ չկայ…
Բայց դու չես խաբված, այդ ես եմ խաբված
Իմ խենթ հույզերով
Իմ ցնորք կյանքի լոյսերից հիւսած
Սուտ երազներով…
Քեզ չեմ կորցնում, անդարձ տենչերիս թաղումն եմ սգում,
Եթերանման ջինջ երազներիս կորուստը տրտում.
Չէ՞ որ իմ սրտում  այլ ծաղիկներ էին
Ծաղկում ու բուրում,
Մի այլ աշխարհի բույրն ու հմայքն էր
Հոգիս քեզ բերում,
Քեզ չեմ կորցնում, թեև լուռ, անհուշ
Լալիս եմ ահա.
Թո՛ղ, մնաս բարև. մենակ, տարագիր
Աղքատ եմ հիմա:
Չարենց, գիտես չէ՞, դու գիտես`
Որքան թանկ է ընկեր հոգին,
Բայց դու գիտես և չգիտես`
Ով է եղել միշտ քո կողքին:
Եվ ինձ նման դու էլ որքան
Թանկ ես վատնել, թանկ ու բյուրեղ`
Հավատալով, որ կան, ախ, կան
Լավեր, նորեր մեր մեջ` այստեղ…

                                                                                     Եղիշե Չարենցին` Մենուհուց

Read More

Հայ Հանճարներ` Վահան Թոթովենց` Թումանյանն ու ամերիկացիները

Թումանյանի սեղանի շուրջը հավաքվել էին ամերիկացիներ: Ես թարգմանում էի: Թումանյանի բանավոր խոսքը եվրոպական մի որևէ լեզվի թարգմանողը միայն կզգա նրա խոսքի նրբությունը: Ես շատ անգամ քրտնում էի, չկարողանալով գտնել համապատասխան պատկերավոր և հումորով ողողված ոճը, բայց ես օտարականներին միշտ ասում էի.
- Լավ և ուշադրությամբ մտիկ տվեք նրա հայերեն խոսքին, ես թարգմանում եմ միայն իմաստը, մնացածը (բացականչություններ, շարժուձևեր, ժպիտ) դուք պետք է ավելացնեք, որպեսզի ստանաք ամբողջությունը: Վերջիվերջո լավագույն թարգմանությունը գորգի հակառակ կողմն է, ինչպես Սերվանտեսն է ասում:
Ամերիկացիներից մեկը, չգիտեմ ինչու, հարց տվեց Թումանյանին.
- Ի՞նչ տարբերություն եք գտնում հայերի և ամերիկացիների մեջ:
Թումանյանը պատասխանեց.
- Ամերիկացիները ծնվում են, ապրում են և մեռնում, իսկ հայերը ծնվում են, ապրում և սպանվում:

Read More

Հայ Հանճարներ` Պարույր Սևակ մաս 1

              
                                                         ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏ                                                                           
                                                                             
                                                                               Երբ չի մնում ելք ու ճար,
                                                           Խենթերն են գտնում հնար:
                                                           Այսպէս ծագեց, արեգակեց
                                                           Սարդարապատի մարտը մեծ:

                                                           Զանգե՛ր, ղօղանջէք,
                                                           Սրբազան քաջերին կանչէք
                                                           Այս արդար պատից:
                                                           Սերունդնե՛ր, դուք ձեզ ճանաչէք
                                                           Սարդարապատից:

                                                           Աւարայրից ջանք առանք,
                                                           Այստեղ մի պահ կանգ առանք,
                                                           Որ շունչ առած՝ շունչերնիս տանք
                                                           Սարդարապատի պատի տակ:

                                                            Զանգե՛ր, ղօղանջէք,
                                                            Սրբազան քաջերին կանչէք
                                                            Այս արդար պատից:
                                                            Սերունդնե՛ր, դուք ձեզ ճանաչէք
                                                            Սարդարապատից:

                                                            Բայց մենք չընկանք, մենք միշտ կանք,
                                                            Մենք չհանգանք, դեռ կը գանք՝
                                                            Երբ տան զանգը, ահազանգը՝
                                                            Որ մեր հոգու պարտքը տանք:

                                                            Զանգե՛ր, ղօղանջէք,
                                                            Սրբազան քաջերին կանչէք
                                                            Այս արդար պատից:
                                                            Սերունդնե՛ր, դուք ձեզ ճանաչէք
                                                            Սարդարապատից:

Read More

Հայ Հանճարներ` Հովհաննես Թումանյան մաս 1 Հայի Ոգին

Անհատներ կան, որոնք ապրում են և նշանավոր են միայն նրանով, որ մի բարձր պաշտոն ունեն կամ աստիճան։ Առեք նրանցից էդ պաշտոնը կամ աստիչանը՝ կտեսնենք՝ օխտը կորածի մինը։ Մարդիկ էլ կան, որ առանց իշխանության էլ, թեկուզ նույնիսկ ձախորդության ու հալածանքի մեջ, միշտ երևում են իրենց ինքնուրույն կերպարանքով, ուժով ու շնորհքով։ Էդպես են և մարդկային ցեղերը։ Պատմությունը ցեղեր է հիշում, որ իշխել ու նշանավոր են եղել, քանի որ ունեցել են քաղաքական ինքնուրույն իշխանություն, զենքի գոռ ու ֆիզիկական ուժ. հենց որ կորցրել են քաղաքական անկախությունը, հետզհետե հալվել են ժողովուրդների մեջ ու կորել։ Ցեղեր էլ կան, որ քաղաքական անկախ կյանքը կորցնլուց հետո էլ կարողացել են պահել իրենց ազգային կերպարանքը երկար դարերի ընթացքում, ամեն տեսակ հալածանքների տակ։ Իհարկե, ծանր է եղել միշտ էս մաքառումը և բարոյական ու ֆիզիկական կորուստները անվերջ, բայց այնուամենայնիվ նրանք չեն կորել ու կան։ Էդ ժողովուրդնրից մինն է անշուշտ մեր դժբախտ ցեղը, ոո քաղաքականորեն անկախ չի եղել գրեթե երբեք, որ իր գոյության տարիներից ավելի շատ կարող է կոտորածներ
համարել, և սակայն էսօր էլ տակավին կա իր լավ թե վատ՝ ազգային կյանքով ու կերպարանքով։
Գիտությունը, լուսավորությունը մարդկային կյանքի պատմության շատ մութ տեղերի հետ միասին լույս կձգի և մեր անցկացած երկար ու դժար ճամփի վրա մինչև նրա սկիզբը, որ ինչքան թանկ է մեզ համար, էնքան էլ վեր է մեր ուժերից։ Բայց մեր ուժերից վեր հո չի նայէլ, քննել, ճանաչել մեր երեկն ու էսօրը։
Էսքան փորձության ու տառապանք ունեցած մի ժողովրդի անվայել է անգիտանալ իր կյանքը ու ծփալ, տարուբերել ժամանակի ալեկոծության քմահաճույքին անձնատուր։ Եթե էդ դրությունը հասկանալի է խավար բազմության համար, ներելի չի ինտելիգենցիային, որ ինչքան էլ ընդհանուր առումով խորթ լինի էս ժողովրդին իր հոգով ու կենցաղով, այնուամենայնիվ իր մեջ պետք է ունենա և ունի մարդիկ, որոնք ապրում են էդ ժոովրդի կյանքն ու պատմությունը։ Նրանք առաջ պետք է անցնեն, որոնեն, ցույց տան, թե որն է էս ժողովրդի ճանապարհը։
Մեզանում, հիրավի, ճանապարհներ կան որոշած, բայց դրանք էս կամ էն կուսակցությանն են կամ լրագրին։ Ամեն ազգի մեջ կան և միշտ կլինեն ամեն տեսակի հասարակական ու քաղաքական կուսակցություններ ու հոսանքներ, բայց բոլորովին ուրիշ բան է ժողովրդի ամբողջությունը։
Այո՛, լինում են դեպքեր, մի որևէ հոսանք ուժ է առնում ու ժամանակավոր էս կամ էն կողմը քաշում կյանքն ու մարդկանց ուշքը, բայց դրանք մոմենտներ են ամեն ժողովրդի կյանքի մեջ, որոնցից ոչ մինը առանձին վերցրած պատասխան չի տալ դրված հարցի., և նա դարձյալ կխոսի ու պատասխան կուզի, թէ ո՞րն է էս ժողովրդի պատմական ճանապարհը, սրա գոյության խորհուրդը, ի՞նչ է կամենում սա, սրա ոգին։ Եվ ուր որոնենք էդ ոգին։ Արդյոք Սասունի, Զեյթունի, Մոկաց, Ղարաբաղի ու Լոռու սարերո՞ւմ, թե՞ Շիրակի, Արարատի ու Մուշի դաշտերում։ Արդյոք հին վանքերի միստիք կամարների տա՞կ, ուր ծավալվում է «խորհուրդ խորին անհաս և անսկիզբն», թե՞ դալար մարգերում ու խաչահանգիստ հովիտներում, ուր «լուսնյակն անուշ,հովն անուշ, շինականի քունն անուշ»։ Արդյոք «ի խորոց սրտի խօսք ընդ Աստուծոյ» խոսողի երկնաչու պաղատանքնե՞րի մեջ, թե՞ «վերք Հայաստանիի» հայրենասիրական ողբի հառաչանքների ա մորմոքների մեջ։
Իհարկե, էս ամեն տեղերում, էս ամենի մեջ։ Եվ ի՜նչքան մեծ է խաղաղ կյանքի ու խաղաղ աշխատանքի կարոտը էս ամեն տեղերում ու ամենի մեջ, խորթ արյունի ու պատերազմի, խորթ սրածության ու ավերածության…
Ո՞րն է հայ ժողովրդի ոգին և ի՞նչ է ուզում նա։

Read More

Հայ Հանճարներ` Գալյա Նովենց

Միացյալ Նահանգներում, երբ փողոց եմ դուրս գալիս, մի սոսկալի լքվածություն ու միայնություն է պաշարում ինձ։ Հանգամանքների բերումով ես պարտավոր եմ լինել այնտեղ ու երբեմն ինքս ինձ խղճալու աստիճան հուզվում եմ։ Հայրենիքը մնում է հայրենիք, չնայած` իր պրոբլեմներին, թերություններին, դժվարություններին։ Ես քայլում եմ Երեւանի փողոցներով եւ զգում եմ, որ իմ տանն եմ. մարդիկ, փողոցները, ծառերը` ամեն ինչ իմն է։ Օտարությունը սոսկալի ցավ է։ Շատերը գալիս են Միացյալ Նահանգներ գունավոր երազներով եւ բախվում են դաժան իրականությանը. ավուր հացը վաստակելու համար ստիպված ես լինում օրնիբուն աշխատել։ Բոլորի հայացքն էլ գամված է մնում Հայաստանին, բոլորին էլ ուժ է տալիս, ապրեցնում է հայրենիք վերադառնալու բաղձալի հույսը, սակայն բոլորը չէ, որ կարողանում են վերադառնալ։ Զանազան հանգամանքներ, պայմանականություններ նրանց կապում են օտար երկրին, երեխաներն են սկսում կրթություն ստանալ ամերիկյան կրթօջախներում, ամուսնանում են: Ես խորապես խղճում եմ այդ մարդկանց, ցավում եմ նրանց ճակատագրի համար, օտարության դատապարտված նրանց կյանքի համար։ Ուզում եմ, որ հայերը կարողանան ապրել ու աշխատել իրենց հայրենիքում, կարողանան վայելել ամեն օր հարազատ փողոցներով քայլելու, հարազատ դեմքեր տեսնելու բարեբախտությունը։ Դա մի վերաշնորհ պարգեւ է, որի գինն օտարության մեջ ես հասկանում:

Read More

Հայ Հանճարներ` Վիլյամ Սարոյան մաս 2

Մեծ ու տարօրինակ Վիլիամ Սարոյանը Սևանի ափին գտնում է մի ծանր, լճի ալիքներից լավ հղկված քար և խնդրում է, որ քարը տեղավորեն մեքենայի մեջ:

-Ամերիկա, Ֆրեզնո պիտի տանիմ,- ասում է գրողը:
-Այդ հսկայական քարն ինչպե՞ս եք տանելու...
-Ինքնաթիռով պիտի տանիմ...
-Ինչու՞ համար...
-Ով որ Հայաստանի դեմ վատ խոսի, անոր գլխուն պիտի զարկեմ քարը,- պատասխանում է Սարոյանը:

Երբ առաջին անգամ դողալով զանգ տվի Բերնարդ Շոուին, ասանկ բան պատահեցավ.
- Պարոն Բերնարդ Շոու, Ձեզի կանհանգստացնե Ուիլյամ Սրո'յըն (այսպես ինձի կըսեին ամերիկացիներ, Սրո'յըն)...
Շատ ամնչցա, երբ Բերնարդ Շոուն ըսավ.
- Որքան գիտեմ, դուն ոչ թե Սրոյըն ես, այլ Սա-րո-յան...
Շատ ամնչցա:

Read More

Հայ Հանճարներ` Վահրամ Փափազյան

.Իչքան մեծ է արտիստը, նույնքան մեծ բան ունի սովորելու, եւ դրանումն է նրա մեծությունը: Ինքս շատ բան եմ սովորել ... նույնիսկ փոքրերից եւ փոքրություն չեմ համարել այդ:

.Հռոմեական կրկեսի հավիտենական գլադիատորն է մեծահամբավ դերասանը. ինչքան շռնդալից է հանդիսատեսի ընդունելությունը, նույնքան մեծ է նրա պահանջը, եւ անտարբերությունը `անողորմ տապալվողի հանդեպ:

."Մարդը վերադառնում է միշտ դեպի հին սերը", - ասում է ֆրանսիացին, եւ որքան հին է նա, այնքան ուժեղ է, - ասում եմ ես ...

.Միայն սերն է, որ սրբագործում է ամուսնությունը, այլապես մարդկային այդ գերագույն ակտը կդառնա ամենաաննորմալ ու վայրենի մի ցանկություն: Այդ հարցում գոնե կենդանիներից ամենախելոքը մարդն է:

.Արվեստը բացարձակ է. նա չի փոքրանում, որովհետեւ չի կարող լինել ավելի մեծ, քան կա:

.Հանգստանալ ... ահա մի բառ, որ իմաստ չի ունեցել ինձ համար, եւ վերջապես ինչից հանգստանալ ... արվեստից ... Արվեստագետի համար հանգստանալ արվեստից `մեռնել կնշանակեր եւ անհանգստանալ այդ հանգստի համար` անհեթեթություն ...

.Ինչ արժեք ունի մարդու ցանկությունը, երբ տնօրինողը ճակատագիրն է:

- Կյանքում հանդիսատես լինել կարողանալը դերասանական արվեստի տարրերից մեկն է `դա դեռ բավական չէ դերասան լինելու համար ... Որպեսզի կարողանա լինել այն, ինչ դիտում է, պետք է լավ ճանաչի նրան, որը պիտի լինի ինքը:

.Արվեստը մեծ է ինչպես աշխարհը, եւ պարզ `ինչպես ճշմարտությունը. այդպես էլ պետք է լինի ստեղծագործող արտիստի հոգին:

.Մարդկային անթիվ զգացումների շարքում, սերն է միայն, որ ընդունակ է արտահայտվել առանց խոսքերի: ժամանակն ու տարածությունը նույնպես անզոր են խափանել նրան, երբ անվերապահ տիրապետում է նա մարդկային հոգուն

Read More

Հայ Հանճարներ` Խրիմյան Հայրիկ մաս 2

1896-ի կոտորածի ձմեռն էր: Մի խումբ փախստականներ Սասունի կողմերից հասան Էջմիածին: Նրանց մեջն էր և Ա. գյուղի ծերունի տեր Սարգիսր:
- Հայրիկի աջը կուզեմ համբուրել,- խնդրեց նա վեհարանում, ու ներս թողին:
- Բարով, տեր հայր,- աջը մեկնեց Հայրիկը. քահանան համբուրեց ու ետ եկավ, կանգնեց դահլիճի մեջտեղը հոգնած, խորտակված:
- Որտեղի՞ց կուգաս:
- Սասունի կողմերեն. ես Ա.-ի տեր Սարգիսն եմ…
- Ա.-ի տեր Սարգի՞սը…
- Այո, Հայրիկ:
- Է՞…
- Ես քսան հոգուց գերդաստան ունեի, Հայրիկ. տղաներս կոտորեցին, հարսներս տարան, թոռներս կորան, տունս թալանեցին, վառեցին, մնացի այսպես…
- Է հիմի…
- Ես ոչինչ չեմ ուզում, Հայրիկ, ես… այնպես, եկել եմ… եկել եմ… Հայրիկին ասեմ… էլ ոչինչ չեմ ուզում…
Ու Հայրիկի առջև կանգնած էր մարդը, որ ամեն ինչ կորցրել էր ու ոչինչ չէր ուզում: Երկուսն էլ լուռ էին:
- Քանի՞ որդի կորցրիր, տեր Սարգիս,- գլուխը վեր քաշեց կաթողիկոսը:
- Ամենքը միասին քսան, Հայրիկ:
- Դու քսան որդի ես կորցրել, իսկ ես քսան հազար,- պատասխանեց Հայրիկը,- այդ էլ քսան` եղավ քսան հազար ու քսան… Ո՞ւմն է շատ, տեր Սարգիս…
Քահանան ցնցվեց ու լուռ կանգնած էր:
- Ո՞ւմ վիշտն է մեծ, տեր Սարգիս:
- Հայրիկինը…
- Դե ե՛կ, տեր Սարգիս, մոտ եկ, աջդ դիր գլխիս, աղոթիր, օրհնիր, որ այս վշտին դիմանամ:
Ասավ ու գլուխը խոնարհեց:
Քահանան շտապեց առաջ, աջը գրավ իր Հայրապետի գլխին, սկսավ աղոթք մրմնջալ ու աչքերը լցվեցին արտասուքով…
Նա օրհնում էր հայոց կաթողիկոսին…
Նրա առջև խոնարհած էր հայոց Հայրիկը…
                                                                                                 
                                                                                     ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

                                                                                                                               

Read More

Հայ Հանճարներ` Ավետիք Իսահակյան մաս 1

Երկար տարիներ բացակայելուց հետո Ավետիք Իսահակյանը այցի է գալիս հայրենի Գյումրի քաղաքը:Մի օր հանդիպում է սիրած աղջկան՝Շուշիկին, որին վաղուց չէր տեսել:Կարոտակեզ սիրահարները որոշում են զբոսանքի գնալ քաղաքից դուրս:Վարպետը դիմում է քաղաքի նշանավոր կառապան Վեսյոլի Վարդանին և խնդրում է, որ իրենց տանի քաղաքից դուրս՝ շրջագայության:Վարդանը սիրով համաձայնում է և կառքը քշում սարն ի վեր՝դեպի Արագած լեռան փեշերը:Քաղաքից դուրս գալու ժամանակ Վարպետը ծածուկ կառապանին հասկացնում է, որ երբ հասնեն մոտակա բլուրները, մի հարմար պահի այնպես անի, թե իբր ձեռքի կնուտը //մտրակ// վայր է ընկել ու իրենց մենակ թողնի կառքի մեջ:Վեսյոլի Վարդանին էլ էտ էր պետք:Երբ կառքը սուրում է բլուրների մոտով, ու ճանապարհը խորդուբորդ էր, Վարդանը թե՝ վա՜յ Ավո՛ ջան, կներես, կնուտը ձեռքիցս վայր է ընկել, իջնեմ ման գամ:Վարդանն իջնում է, ջահել սիրահարներն իրենց ազատ զգալով հրճվում, ուրախանում են,իսկ Վեսյոլի Վարդանը, երկար ու բարակ ման գալով կնուտը, գտնել չի կարողանում....Տարիներ անց Իսահակյանը կրկին Թիֆլիսից գալիս է հայրենի քաղաք, բայց այս անգամ արդեն իր տիկնոջ՝Սոֆիկի հետ:Այնպես է լինում, որ բանաստեղծը որոշում է զբոսանքի դուրս ելնել իր ծանոթ, բայց արդեն ծերացած կառապանի կառքով:Երբ մի փոքր քաղաքից հեռանում են, Վեսյոլի Վարդանը հիշում է տասնամյակներ առաջ Ավոյի ապսպրանքը//հանձնարարություն// և դառնալով նրան՝ ասում՝ հը՞, ի՞նչ կըսես, կնուտը գցե՞մ:Իսահակյանը թե՝Վարդան ջան,իզուր նեղություն մի՛ կրե, կողքիս կինս է:
Ավետիք Իսահակյանը նկարիչ Ռուխկյանի հետ դուրս էր եկել դաշտ` զբոսնելու: Երկու գյուղացի վար էին անում: Մաճը բռնած գյուղացին մեղմ ու քաղցր ձայնով երգում էր .«Մաճկալ ես, բեզարած ես...»: Լսելով գնում էին նրանց հետևից: Երբ երգն ավարտվեց, մոտեցան, բարևեցին,հետո Վարպետը հարցրերց.-Ի՞նչ կերգեիր:-էդ քո խելքի բանը չէ,- պատասխանեց գյուղացին:-Էդ երգը ես եմ գրել,- ասաց Վարպետը:Գյուղացին նայեց, ոտքից գլուխ չափեց Վարպետին.-Գնա գործիդ, էդ մեր գեղի երգն է,- ասաց ու շարունակեց վարը:
Ավետիք Իսահակյանը Սևանա կղզու գրողների տան պատշգամբում նստած  զրուցում էր կրտսեր գրող ընկերների հետ կարծես մի պահ նա վերացավ աշխարհից ու շշնջաց .- Ախ չմեռնեի, թերակղզին նորից կղզի դարձած տեսնեի … Մի՞ թե այս սքանչելի գեղեցկությունը թողնելու, գնալու ենք…- Մի մտածի, վարպետ ջան, հալա մի տաս տարի էլ կապրես  - իբրև թե կատակով ասաց մեկը: Մյուսները ծիծաղեցին:- Ինչու  բերանդ կչորանար, որ մի քսան, երեսուն տարի  ասեիր:- Վարպետ ջան, ես ռեալիստ եմ:- Ռեալիզմդ հաստափոր վարպետիդ համար պահիր , -  խոսքը եզրափակեց վարպետր:Այդ խոսակցությունից հետո վարպետը ապրեց ևս քսաներկու տարի:  
Ծերության տարիներին Ավետիք Իսահակյանը սովորություն էր ձեռք բերել գրել անկողնումէ պառկած: Մի անգամ նրան է այցելում մի թղթակից: Կինը դիմում է գրող ամուսնուն.-Ավո, դու չես կարծում, որ թղթակցի հետ զրուցելը պառկած վիճակում, այն էլ՝ անկողնում, պատշաճ չէ:-Ինչ կա որ, սիրելիս,-դիմում է կնոջը մեծ բանաստեղծը,- եթե կարծում ես այդպես անհարմար է, նրա համար էլ մի անկողին պատրաստիր:

Read More